Is 'gemaakte' natuur minder waard?

Je hoort het vaak: "De natuur moet terug naar hoe het vroeger was." "De natuur regelt het zelf wel." "De mens is erger." In mijn ogen zijn dit allemaal tekenen dat mensen die het roepen niet begrijpen wat ons land eigenlijk is, en ik ben er trots op!

Wat is “vroeger”?

• 150 jaar geleden had Nederland nauwelijks bos

• 1000 jaar geleden juist wél.

• 10.000 jaar geleden weer niet.

  
  

Dus waar wil je precies naar terug?

Het idee dat er één soort “oernatuur” is waar we naar terug kunnen, klopt simpelweg niet. Landschappen veranderen continu. Door klimaat, door soorten, en – zeker in Nederland – door mensen. En dat laatste is de realiteit waar we niet omheen kunnen. In Nederland leven 18 miljoen mensen op een klein stukje land. Er is ruimte nodig om:

• te wonen

• te werken

• voedsel te produceren

• ons te verplaatsen

  
  

En ja, we hebben ook een landbouwsysteem dat verder gaat dan alleen eigen voedselvoorziening.

Als je dat allemaal bij elkaar optelt, blijft er relatief weinig ruimte over voor natuur. En die natuur ligt versnipperd in kleine gebieden, vaak intensief gebruikt en beïnvloed. En toch… is juist dát bijzonder, want wat wij “natuur” noemen is vrijwel volledig ontstaan door menselijk gebruik.

• Heide.

• Weidegebieden.

• Aangeplante bossen.

• Beheerde uiterwaarden.

  
  

Dat zijn geen toevallige restjes. Dat zijn systemen die zijn gegroeid in de wisselwerking tussen mens en natuur. En daarin zitten heel veel soorten die afhankelijk zijn van precies die omstandigheden. Dat maakt ons land speciaal ecologisch en biologisch gezien en daar zit de crux.

Als je zegt: “laat de natuur zijn gang gaan”, dan klinkt dat mooi, maar dan betekent dat vaak:

• open landschap wordt bos

• heide verdwijnt

• soorten die afhankelijk zijn van beheer verdwijnen mee

Je krijgt geen herstel. Je krijgt een ander systeem. En alles wat we nu waardevol vinden in die huidige landschappen, kan daarmee verdwijnen. Daarom bestaat “zelfregulerende natuur” hier praktisch niet meer. Niet op de schaal waarop wij leven.

• We sturen waterstanden.

• We begeleiden vegetatie.

• We beschermen soorten.

• We richten gebieden in.

  
  

Niet omdat we alles willen controleren, maar omdat zonder dat beheer veel systemen simpelweg verdwijnen en dat is geen willekeur. Dat is vastgelegd in wet- en regelgeving en internationale afspraken, zoals binnen de Europese Unie met de Habitatrichtlijn en het Verdrag van Bern.

We hebben democratisch besloten dat de natuur die we hebben, waardevol en kwetsbaar is en die gaan we beschermen. Dus de echte vraag is niet: 'moeten we terug naar vroeger', maar: 'wat klopt er volgens jou niet aan de natuur die we nú hebben?' En nog belangrijker: Besef je wat je verliest als je het loslaat?

Mijn visie is simpel. Gemaakte natuur is geen mindere natuur. Rijker eigenlijk. Het is de realiteit van een land waar mens en natuur al eeuwen samen een landschap vormen. En als je daar geen actief beheer op zet, raak je precies datgene kwijt wat je zegt te willen beschermen.

Paul Otterloo